قم، طلایه دار پرورش خاویار در کشور

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما صنعت آبزی پروری یکی از ظرفیت های مناسب برای رونق اقتصاد استان قم است که برای حفظ و توسعه آن باید چتر حمایتی مسئولان بر سر سرمایه گذاران گسترده تر شود؛ سرمایه گذارانی که «نمی شود» و «نمی توانیم» برایشان پوچ ترین واژه های موجود در دنیای کار و تولید است.

یکی از این سرمایه گذاران، محمد تقی برخورداری است که 17 سال پیش برای نخستین بار انحصار تولید ماهیان خاویاری را از ساحل نشینان خزر گرفت و به کویر آورد تا درس هایی دهد که در کتاب ها یافت نمی شود.

وقتی همت سرمایه گذار به یأس مسئول می چربد

قرار ملاقات ما مزرعه ای مزین به نام جوادالائمه(ع) است در منطقه قنبرعلی قمرود و در کنار استخرهای پرورش بزرگترین ماهی داخلی ایران.

آقای برخورداری می گفت: تحقیقاتی که در لابه لای کتاب ها و تئوری ها گیر کرده است و سال ها با مزرعه و کارگاه فاصله دارد را می توانی اینجا با چشم و در عمل مشاهده کنی؛ موفقیتی که روزگاری برای خیلی ها عجیب و دور از ذهن بود.

این پرورش‌دهنده خاویار از تولید سالانه 15 تن گوشت ماهی خاویاری برایمان گفت و تولید سالانه 100 تا 150 کیلو خاویار؛ خاویاری که برای ایران ارز آوری دارد و فضولاتش بهترین کود آلی برای زمین های کشاورزی این مزرعه چند منظوره است.

او البته از بیگانه بودن سبد غذایی خانواده های ایرانی با این مواد غذایی سودمند گلایه کرد و گفت: قیمت بالای خاویار باعث شده تا بیشتر تولیدات ما زینت بخش سفره های رنگارنگ شیوخ عرب در کشورهای حاشیه خلیج فارس باشد و بخش دیگرش هم نصیب سرمایه داران قاره سبز شود؛ کشورهایی همچون امارات و عراق و کویت و ترکیه و انگلیس و فرانسه .

آقای برخورداری می گفت: پیش از اینکه ما کارمان را در قم آغاز کنیم، متخصصان این حوزه و بانک ها، پرورش ماهی خاویار و سفید را در مناطق دور از ساحل غیر ممکن می دانستند اما حالا کارنامه ما در تولید انواع ماهی های ازون برون، تاس ماهی و فیل ماهی که از خانواده ماهیان خاویاری هستند، خط بطلانی شد بر این تفکر بی اساس.

او می گفت: موفقیت های ما سرمشقی شد برای استان های دیگر.

تولید سه درصد خاویار کشور در قم

جسارت و قاطعیت آقای برخورداری و مخالفت هایش با کارشناسان وقت شیلات و بانک ها، به سرمایه گذاران دیگر هم برای ورود به این عرصه جرئت و جسارت داد؛ آقای عربشاهی یکی از آنهاست؛ او می گفت : پیش از این خاویار را به روش قدیمی از فیل ماهی دریافت می کردیم که در این روش سالانه بین 80 تا 150 کیلو خاویار تولید می شد اما حالا چند سالیست که با روشی نوین این مقدار به حدود یک تن رسیده است.

آقای عربشاهی با بیان اینکه قم حدود 3 درصد خاویار کشور را تامین می کند گفت: در روش فعلی خاویار به صورت عمل سزارین از بدن ماهی خارج می شود و ماهی دوباره به چرخه تولید بر می گردد.

آقای قربانی یکی از سرپرستان مجموعه آقای عربشاهی است؛ او می گفت: برای گرفتن خاویار، بسته به نوع ماهی، باید چهار تا هفت سال صبر کرد، که در این طرح، این مدت به سه سال رسیده است.

او با گلایه از نبود حمایت ها برای توسعه صنایع بسته بندی و استحصال آبزیان در قم گفت: از آنجا که امکانات بسته بندی گوشت و خاویار در قم وجود ندارد، این ماهی های گران قیمت مسیر قم تا استان های شمالی کشور مانند مازندران را طی می کنند تا بعد از استحصال، گوشت و مرواریدهای سیاهش راهی بازارهای جهانی شود.

او می گفت: ما دیگر در کشور تنها نیستیم و حالا تولید خاویار پرورشی دور از ساحل، در استان های مختلفی مانند مرکزی، فارس، یزد، کرمانشاه، آذربایجان ها و خوزستان، رونق دارد که این نشان دهنده رشد و بازگشت ایران به جایگاه خود در پرورش این نوع ماهی است.

آقای قربانی هم همچون آقای برخورداری از تنها بودن پرورش دهندگان ماهی در قم گلایه مند بود و می گفت: دولت نقش خود را برای توسعه این صنعت ارز آور و اشتغالزا به خوبی ایفا نمی کند و این مهمترین گلایه همه همکاران ماست.

او می گفت: کاغذ بازی های دست و پا گیر و ایرادات بنی اسرائیلی برای دادن مجوز، مالیات های سنگین و نبود سرمایه در گردش از مهمترین مشکلات پرورش دهندگان ماهی در قم است.

توسعه خود جوش استخرهای پرورش ماهی، از شرق تا غرب استان گواه گلایه های اوست.

از قمرود، در مناطق شرقی قم به روستای قاهان می رویم؛ جایی خوش آب و هوا در غرب استان که حوضچه های پرورش قزل آلاهایش رنگین کمان زیبایی های روستاهای این بخش را تکمیل کرده است.

آقای امینی که حالا مویی سفید کرده و پر مغز صحبت می کند، یکی از پرورش دهندگان این بخش است؛ او با اطمینان می گفت که این کار علاوه بر اشتغالزایی، درآمد مناسبی دارد.

او می گفت: بسیاری از پرورش دهندگان ماهی از وضعیت فعلی و نبود حمایت ها ناراضی اند اما آنچه آنها را به ادامه کار ترغیب می کند عشق به تولید است و کمک به اقتصاد کشور.

آقای امینی می گفت: قم با وجود اینکه جزو استان های پر آب نیست اما شرایطی دارد که اگر فقط کمی حمایت دولتی چاشنی آن شود سرمایه گذاری ها و درآمدهای ناشی از آن در کمترین حالت به دو برابر وضعیت فعلی افزایش می یابد.

آقای سعادتمند، دیگر پرورش دهنده قزل آلا در استان از پرورش 25 تنی این ماهی پر طرفدار در استخرهای پرورش ماهی اش  برایمان گفت؛ از او در خصوص مصرف آب استخرهایشان پرسیدم؛ اینکه در استانی کم آب همچون قم این کار صرفه اقتصادی دارد یا نه؟

او می گفت: این آب با سیستم درام بارها و بارها تصفیه می شود و دوباره به چرخه باز می گردد تا از آب موجود بهترین بهره را ببریم.

او در خصوص فرایند این سیستم گفت: مثلا برای پرورش یک تن ماهی، هزار لیتر آب لازم است که با سیستم درام  975 لیتر آب صرفه جویی می شود؛ چون همان آب موجود در استخرها در این سیستم بعد از تصفیه دوباره به استخر باز می گردد و فقط 25لیتر آب تازه وارد استخرها می شود.

حقیقتی پنهان در پس آمارهای کلان

برای اطلاع از دیگر ظرفیت های آبزی پروری و علل کم فروغی حمایت های دولتی به ساختمان سر به فلک کشیده سازمان جهاد کشاورزی رفتم، تا در طبقه سوم این ساختمان و در اتاق مدیر امور شیلات و آبزیان سازمان جهادکشاورزی استان به گفت و گو بنشینیم؛ او می گفت: علاوه بر ماهی های سردآبی همچون قزل آلا، سالانه 10 تا 12تن ماهی کپور گرم آبی تولید می شود.

به گفته آقای طاهری،  سال گذشته هزار و 500 تن انواع آبزیان در 223 استخر دو منظوره در قم تولید شده است که  پیش بینی می شود این عدد امسال به هزار و  650 تن برسد.

طاهری در ادامه گفت: تولید 3 میلیون و ۷۵۰ هزار قطعه انواع ماهی زینتی در ۳۱ واحد پرورش ماهیان زینتی استان، از دیگر فعالیت‌های صورت گرفته در زیر مجموعه مدیریت شیلات قم در سال گذشته بوده است.

از آقای طاهری در خصوص گلایه های پرورش دهندگان، به ویژه نبود سرمایه در گردش و پیچ و خم های زیاد اداری برای گرفتن مجوز پرسیدم اما او از دادن پاسخی قانع کننده طفره رفت و مدعی شد که شرایط برای سرمایه گذاران خوب است.

صحبت هایش بیشتر رنگ و بوی آماری داشت؛ آمارهایی که البته مرهون تلاش های سرمایه گذاران بود و افتخارش برای مسئولان؛ مسئولانی که هرگز از گذشته درس نمی گیرند تا آینده را بهتر از حال رقم بزنند؛ جسمم در اتاق آقای مدیر بود اما ذهنم مرور می کرد صحبت های سرمایه گذارانی که زمانی در جدال برای ممکن کردن غیر ممکن ها در قم بودند و حالا دسترنج تلاش هایشان ، زینت بخش کارنامه کاری مسئولان شده است؛ کارنامه هایی که می توانند درخشان تر باشند، اگر چشم ها جور دیگری ببیند و تجربه ها، آینه پیشگوی مسیر پیش رو باشند.

حاجی احمدی _ خبرگزاری صدا  و سیما _ قم