هنر در خدمت وحی؛ از تذهیب و خوشنویسی تا چاپ قرآن

به گزارش خبرگزاری صدا وسیما، حجت‌الاسلام والمسلمین محمدعلی خسروی، پژوهشگر برجسته قرآن، در نشست «تاریخچه چاپ و نشر قرآن کریم» با تأکید بر جایگاه ممتاز هنر در خدمت قرآن گفت: از نخستین قرون اسلامی، هنرمندان مؤمن تلاش کرده‌اند کلام وحی را در زیباترین قالب ممکن عرضه کنند؛ از خوشنویسی و تذهیب گرفته تا تجلید و چاپ، همگی جلوه‌هایی از تکریم کتاب خدا بوده‌اند.

او با اشاره به نقش چشمگیر تذهیب در هنر قرآنی افزود: هنرمندان مسلمان صفحات قرآن را می‌آراستند تا عظمت ظاهری آن بازتابی از شکوه معنوی‌اش باشد. نسخه‌های نفیس و تذهیب‌شده‌ای از قرآن در موزه‌ها و مراکز اسنادی داخل و خارج کشور نگهداری می‌شود که هر یک گواه ایمان و ذوق عالی خالقانشان است.

خسروی سپس از یکی از آثار فاخر قرآنی نام برد و گفت: نسخه‌ای از قرآن به کتابت زین‌العابدین قزوینی در مرکز اسناد موجود است که از بی‌بدیل‌ترین نمونه‌های هنری به‌شمار می‌آید. تمام صفحات آن تذهیب شده و رنگ‌های زیبایش با گذشت سال‌ها همچنان درخشان مانده است؛ اثری که تلفیق هنر، ایمان و دانش را در تمدن اسلامی نمایان می‌کند.

وی با تأکید بر نقش محوری خوشنویسی در پیوند با قرآن اظهار داشت: شکوفایی خوشنویسی در جهان اسلام، مرهون نگارش مصحف شریف است. بسیاری از استادان این هنر، عمر خویش را صرف کتابت قرآن کردند و آثار ماندگاری برجای گذاشتند. در میان این آثار، نسخه‌هایی در قطع جیبی و وزیری وجود دارد که از ظرافت و زیبایی خیره‌کننده‌ای برخوردارند. خسروی تصریح کرد: کتابت قرآن صرفاً یک کار فنی نبوده بلکه نوعی سلوک هنری و معنوی به‌شمار می‌رفته است.

او در ادامه، به شخصیت تاریخی ابن‌مخلص از قرن چهارم هجری اشاره کرد و گفت: این هنرمند قرآنی، نسخه‌ای زیبا به خط نسخ نوشت، اما به دستور حاکم وقت دست راستش قطع شد و دیگر نتوانست کتابت را ادامه دهد. با این حال، همان اثر باقی‌مانده نشان می‌دهد که هنر برخاسته از ایمان، حتی در برابر سخت‌ترین موانع پابرجا می‌ماند.

خسروی در بخش دیگری از سخنانش، تاریخ چاپ قرآن را ادامه مسیر کتابت و تذهیب دانست و افزود: با ورود صنعت چاپ به جهان اسلام، دغدغه علما و هنرمندان حفظ شأن و حرمت قرآن بود. به همین دلیل، نخستین چاپ‌های قرآن با دقت علمی فراوان و نظارت کارشناسان انجام شد. در ایران نیز چاپ قرآن کریم به‌تدریج گسترش یافت و امروز شاهد انتشار نسخه‌هایی زیبا و باکیفیت هستیم.

وی خاطرنشان کرد: قرآن فقط کتابی تاریخی یا آیینی نیست، بلکه حقیقتی زنده و جاری است که در هر زمان با انسان سخن می‌گوید. آیات قرآن محدود به زمان نزول نیست و برای همه عصرها پیام دارد؛ از اخلاق و اجتماع تا زندگی فردی و جمعی. اگر ارتباط ما با قرآن عمیق و پیوسته باشد، می‌توانیم از آن در تمام عرصه‌های زندگی الهام بگیریم، زیرا هدایت قرآنی همواره زنده و پویاست.

او ضمن قدردانی از برگزارکنندگان نمایشگاه بین‌المللی قرآن کریم، این رویداد را فرصتی ارزشمند برای آشنایی نسل جوان با میراث هنری و معنوی قرآن دانست و افزود: حضور اساتید و پژوهشگران برجسته در این نمایشگاه فضای معنوی و علمی ویژه‌ای پدید آورده است.

در پایان خسروی تأکید کرد: باید پیوند میان هنر، دانش و معنویت را بیش از پیش تقویت کنیم تا در خدمت قرآن کریم باشیم و از برکات این کتاب آسمانی در زندگی فردی و اجتماعی بهره ببریم.

نمایشگاه بین‌المللی قرآن کریم هر سال با استقبال گسترده علاقه‌مندان در مصلای امام خمینی(ره) برگزار می‌شود و امسال نیز از یکم تا پانزدهم اسفندماه، ساعت ۱۶ تا ۲۳ پذیرای مشتاقان قرآن از سراسر کشور است.