ایجاد موزه ملی خاک با هدف حفاظت از میراث طبیعی

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما ؛ سید اسماعیل صالحی امروز در نشست مشترک با مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی البرز که به مناسبت روز جهانی موزه و میراث‌فرهنگی و با هدف انعقاد تفاهم‌نامه برای ایجاد موزه ملی خاک برگزار شد گفت: موزه ملی خاک ، می‌تواند به‌عنوان حلقه اتصال میان علم، سیاست و جامعه نقش‌آفرینی کند و زمینه‌ساز ارتقای آگاهی عمومی، بهبود حکمرانی زمین و تقویت رویکردهای علمی در مدیریت منابع خاک در کشور شود.

معاون دفتر امور خاک معاونت آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی بر ضرورت ایجاد موزه ملی خاک در ایران تاکید کرد و افزود : در بسیاری از کشورها از جمله برزیل، چین، هند، ایالات متحده آمریکا، آلمان، هلند و تایلند، موزه‌های ملی یا مرجع خاک به‌صورت مستقل و تخصصی ایجاد شده‌اند و این مراکز نه‌ تنها نقش آموزشی و پژوهشی دارند بلکه به‌عنوان حلقه اتصال میان علم، سیاست‌گذاری و جامعه عمل می‌کنند.

وی با بیان اینکه وجه مشترک این موزه‌ها نگاه به خاک به‌عنوان یک سرمایه ملی است، گفت : در تجربه جهانی موزه خاک نهادی چندبعدی است که هم در ارتقای سواد عمومی محیط‌زیستی نقش دارد و هم در تصمیم‌سازی‌های کلان بخش کشاورزی و محیط‌زیست اثرگذار است.

صالحی افزود : در اغلب این کشورها موزه‌های خاک با هدف مستندسازی تنوع خاک، حفاظت از میراث طبیعی، آموزش عمومی و ارائه داده‌های مرجع برای سیاست‌گذاران ایجاد شده‌اند و توانسته‌اند نقش مهمی در افزایش آگاهی عمومی نسبت به اهمیت خاک ایفا کنند.

معاون دفتر امور خاک وزارت جهاد کشاورزی با اشاره به شرایط ایران گفت : کشور ما به دلیل برخورداری از تنوع اقلیمی گسترده و همچنین مواجهه با چالش‌های جدی همچون فرسایش خاک، شوری، بیابان‌زایی، تغییر کاربری‌های غیر اصولی، تخریب و آلودگی خاک، بیش از هر زمان دیگری نیازمند توجه ساختاری به مقوله خاک است.

صالحی افزود : در چنین شرایطی ایجاد موزه ملی خاک ضرورتی کاملا علمی، کاربردی و راهبردی است به شرط آنکه این موزه به‌صورت دقیق، علمی و متصل به نظام سیاست‌گذاری کشور طراحی و اجرا شود.

وی با تأکید بر اینکه طراحی این موزه باید مبتنی بر رویکرد کاربردی و داده‌محور باشد، گفت : اگر موزه ملی خاک به‌درستی شکل بگیرد می‌تواند به یکی از مهم‌ترین ابزارهای ارتقای حکمرانی زمین در کشور تبدیل شود و ارتباط میان دانش علمی، تجربه کشاورزان و تصمیم‌گیری‌های کلان را تسهیل کند.

معاون دفتر امور خاک وزارت جهاد کشاورزی به نخستین محور اهمیت این موزه اشاره کرد و افزود: امنیت غذایی و پایداری کشاورزی مهم‌ترین دلیل برای ضرورت ایجاد موزه ملی خاک است. خاک ، بستر تولید بیش از ۹۵ درصد غذای انسان‌هاست و هرگونه کاهش ماده آلی، افزایش فرسایش، شوری یا آلودگی، به‌طور مستقیم امنیت غذایی کشور را تهدید می‌کند.

صالحی افزود : موزه ملی خاک می‌تواند با مستندسازی تنوع خاک‌های کشور، نمایش پروفیل‌های واقعی خاک و آموزش عمومی، نقش مهمی در انتقال دانش مدیریت پایدار خاک ایفا کند و فاصله میان پژوهش و اجرا را کاهش دهد.

وی با اشاره به چالش‌های فرهنگی در حوزه مدیریت خاک، گفت: یکی از مشکلات اساسی امروز، ضعف در فهم عمومی نسبت به سیاست‌های کشاورزی پایدار است که همین موضوع موجب بروز مقاومت اجتماعی یا بی‌توجهی به اقدامات حفاظتی می‌شود. موزه خاک می‌تواند این شکاف را پر کند و ارتباط جامعه با علم خاک را تقویت کند.

معاون دفتر امور خاک وزارت جهاد کشاورزی دومین محور را نقش خاک در مقابله با تغییر اقلیم و بیابان‌زایی عنوان کرد و افزود: خاک یکی از مهم‌ترین مخازن کربن در جهان است و افزایش حتی یک درصد ماده آلی در خاک می‌تواند ظرفیت نگهداشت آب و ذخیره کربن را به شکل قابل توجهی افزایش دهد.

وی گفت : در این چارچوب موزه ملی خاک می‌تواند نقش مهمی در آگاهی‌بخشی عمومی درباره ارتباط خاک و تغییر اقلیم ایفا کند؛ به‌ویژه از طریق بازدیدهای دانش‌آموزی، دانشجویی و گردشگری علمی که منجر به درک ملموس‌تری از فرآیندهای تخریب سرزمین می‌شود.

صالحی تأکید کرد: خاک سالم در واقع یک ابزار سیاست اقلیمی است و بدون آموزش عمومی و مشارکت اجتماعی، هیچ برنامه‌ای در حوزه کربن خاک به موفقیت پایدار نخواهد رسید.

وی سومین محور را هویت طبیعی و ژئوپارک ملی خاک دانست و گفت : همان‌طور که کشورها به تنوع زیستی و میراث فرهنگی خود افتخار می‌کنند، تنوع خاک نیز بخشی از هویت سرزمینی هر کشور محسوب می‌شود.

صالحی افزود : موزه ملی خاک می‌تواند این تنوع را به زبان ساده و قابل فهم برای عموم مردم معرفی کند و خاک‌های منحصر به‌فرد کشور را به‌عنوان میراث طبیعی ثبت و معرفی نماید. در این صورت، خاک از یک منبع خاموش و کمتر دیده‌شده به یک سرمایه نمادین ملی تبدیل خواهد شد.

وی چهارمین محور را پشتیبانی از سیاست‌گذاری و حکمرانی زمین دانست و گفت: ایجاد بانک مرجع خاک، آرشیو نمونه‌ها و داده‌های تاریخی، امکان تحلیل تغییرات بلندمدت را فراهم می‌کند و می‌تواند مبنای علمی برای تصمیم‌گیری درباره تغییر کاربری اراضی باشد.

صالحی افزود : در غیاب داده‌های مرجع، حکمرانی زمین ناگزیر به تصمیم‌گیری‌های حدسی و غیر دقیق خواهد بود؛ در حالی که موزه ملی خاک می‌تواند بستر تولید شواهد علمی و مستند را فراهم کند.

وی پنجمین محور را آموزش عمومی و ارتقای سواد محیط‌زیستی عنوان کرد و گفت : بخش قابل توجهی از جامعه، خاک را صرفا به‌عنوان گرد و غبار می‌شناسد، در حالی که خاک یک سامانه زنده و پیچیده است که موجودات میکروسکوپی، چرخه‌های زیستی و فرآیندهای حیاتی در آن جریان دارد. نمایش این واقعیت‌ها از طریق پروفیل‌های واقعی خاک می‌تواند نگرش جامعه را نسبت به خاک تغییر دهد و این تغییر نگرش، مقدمه تغییر رفتار در حوزه حفاظت از منابع طبیعی است.

معاون دفتر امور خاک وزارت جهاد کشاورزی همچنین با اشاره به ظرفیت‌های نوین این حوزه افزود : موزه ملی خاک می‌تواند به بستری برای تعامل میان استارتاپ‌های کشاورزی، شرکت‌های دانش‌بنیان، فعالان حوزه بیوتکنولوژی و انرژی تبدیل شود و داده‌های خاک را در اختیار توسعه فناوری‌های نوین کشاورزی دقیق قرار دهد.

صالحی گفت : اگر موزه ملی خاک به‌صورت پویا، تعاملی و متصل به نظام پژوهش و سیاست‌گذاری طراحی و اجرا شود می‌تواند به‌عنوان یک زیرساخت نرم و راهبردی، نقش مهمی در تحقق توسعه پایدار، ارتقای حکمرانی زمین و افزایش تاب‌آوری کشور در برابر چالش‌های آینده ایفا کند.