گروگان گیری دلاری دزدان وال استریت!

به گزارش خبرنگار خبرگزاری صدا و سیما، دارایی‌هایی که متعلق به ۹۰ میلیون ایرانی است، همچنان در کشور‌های مختلف مسدود مانده و به یکی از مطالبات جدی جمهوری اسلامی ایران تبدیل شده است؛ موضوعی که اهمیت آن تا حدی است که رهبر معظم انقلاب نیز شخصاً در نشست با تیم اقتصادی دولت، بر ضرورت بهره‌گیری از ظرفیت این منابع تأکید کرده‌اند.

اما ماجرای پول‌های بلوکه‌شده ایران از کجا آغاز شد؟

برای یافتن پاسخ باید به حدود نیم قرن قبل بازگردیم؛ زمانی که پس از تسخیر سفارت آمریکا در تهران، دولت آمریکا به ریاست جیمی کارتر حدود ۱۲ میلیارد دلار از دارایی‌های ایران را مسدود کرد. اقدامی که با هدف استفاده از این دارایی‌ها به عنوان اهرم فشار سیاسی انجام شد. هرچند در سال‌های بعد وعده‌های متعددی درباره آزادسازی این منابع مطرح شد، اما بخش قابل توجهی از این اموال هرگز به‌طور کامل در اختیار ایران قرار نگرفت.

دارایی‌های مسدودشده ایران تنها به منابع بانک مرکزی محدود نمی‌شود. بخشی از این منابع در حساب‌های بانک مرکزی ایران در سایر کشور‌ها بلوکه شده‌اند، بخشی دیگر اساساً هرگز به حساب‌های ایران واریز نشده و بخشی نیز متعلق به شرکت ملی نفت ایران است که به دلیل محدودیت‌های مالی و بانکی امکان دسترسی به آنها وجود ندارد.

در دهه‌های اخیر، روند مسدودسازی دارایی‌های ایران ابعاد گسترده‌تری به خود گرفت. از سال ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۲ آمریکا و برخی متحدانش با اعمال تحریم‌های ثانویه و محدودیت بر تراکنش‌های مالی مرتبط با فعالیت‌های هسته‌ای و دفاعی ایران، دسترسی کشور به منابع ارزی خود را بیش از پیش محدود کردند. حتی در دوره‌هایی که توافق‌هایی برای استفاده از این منابع حاصل شد، محدودیت‌های بانکی و ممنوعیت جابه‌جایی دلار مانع بهره‌برداری کامل از این دارایی‌ها شد.

این روند در سال ۲۰۱۸ و پس از خروج یک‌جانبه دولت ترامپ از توافق هسته‌ای نیز ادامه یافت. اقدامی که در کنار بی‌عملی کشور‌های اروپایی، دسترسی ایران به بخشی از منابع مالی خود را همچنان با چالش مواجه کرد.

با این حال، تلاش‌های حقوقی و دیپلماتیک ایران برای بازپس‌گیری دارایی‌های خود ادامه دارد. در یکی از مهم‌ترین موارد، ایران موفق به دریافت ۳۹۰ میلیون پوند از دولت انگلیس شامل اصل بدهی و سود آن شد. همچنین بخشی از دارایی‌های ایران که در کره جنوبی مسدود شده بود، به قطر منتقل شد؛ هرچند محدودیت‌ها و فشار‌های آمریکا همچنان استفاده از این منابع را با موانعی همراه کرده است.

کارشناسان معتقدند تجربه نزدیک به پنج دهه مسدودسازی دارایی‌های ایران و محروم ماندن کشور از ده‌ها میلیارد دلار منابع مالی، ضرورت کاهش وابستگی به نظام مالی مبتنی بر دلار را بیش از گذشته آشکار کرده است؛ موضوعی که در برنامه هفتم توسعه و سیاست‌های کلان اقتصادی کشور نیز مورد تأکید قرار گرفته است.

گزارش از نرگس معززی - خبرگزاری صدا و سیما